7 PAŹDZIERNIKA - WERNER HERZOG. RADYKALNY MARZYCIEL

Werner Herzog: Radical Dreamer, reż. Thomas von Steinaecker, 2022, Niemcy, Wielka Brytania, USA, Kanada, 90 min

Mistrz kina, artysta, poeta, poszukiwacz prawdy, podróżnik w kolonialnym hełmie, marka, mem, aktor, oryginał nie do podrobienia, przepowiadacz katastrofy, legenda... Werner Herzog. Nikt nie potrafi opowiadać historii tak jak on, ale historia o nim jest równie fascynująca. Przeciągnął 320-tonowy parowiec przez górę w Peru, poddał aktorów hipnozie, rozmawiał z mordercami w celach śmierci. Gdy przegrał zakład, ugotował i zjadł swojego buta. Człowiek, który użyczył swojego głosu Simpsonom, grał w blockbusterach takich, jak „Mandalorian” i przeszedł na piechotę z Monachium do Paryża, aby nie dopuścić do samobójstwa krytyczki filmowej, którą podziwiał. Takie historie zrobiły z Herzoga kultową postać na całym świecie.

Dokument skupia się na jego drodze artystycznej. W filmie, oprócz pokazywanych po raz pierwszych archiwaliów i wywiadów, pojawiają się wypowiedzi Nicole Kidman, Chloé Zao, Patti Smith, Christiana Bale’a, Roberta Pattinsona oraz żony artysty – Leny Herzog i jego brata. Dają głębokie spojrzenie na jego życie codzienne. Fragmenty filmów Herzoga wprowadzają w klimat na granicy szaleństwa, a wszystko to daje wyczerpujący portret ikony kina – reżysera, który zawsze kierował się swoimi marzeniami i nigdy się nie poddawał. 

Pytanie do filmu: Możesz zaproponować Wernerowi Herzogowi wspólną wyprawę w celu nakręcenia filmu dokumentalnego. Dokąd (Gdzie jeszcze nie był!)? Co Herzog powiedziałby o tym miejscu w swojej narracji?

14 PAŹDZIERNIKA - RIEFENSTAHL

Riefenstahl, reż. Andres Veiel, 2024, Niemcy, 115 min

Leni Riefenstahl była geniuszką kina w służbie nazistowskiej propagandy. Kontrowersyjna aktorka, a później reżyserka, pozostaje przedmiotem fascynacji i debaty na temat tego, czy jej talent można oddzielić od politycznych poglądów. Riefenstahl była słynną tancerką i aktorką lat 20. XX wieku. Przyciągnęła uwagę Adolfa Hitlera filmem o górach „Błękitne światło”, który wyreżyserowała, wyprodukowała na podstawie własnego scenariusza oraz sama w nim zagrała. Propagandowy „Triumf woli”, opowiadający o wiecu partii nazistowskiej w Norymberdze w 1934 roku, sprawił, że stała się najwybitniejszą reżyserką III Rzeszy. Dzięki filmowi „Olimpiada”, opowiadającemu o letnich igrzyskach olimpijskich w Berlinie w 1936 roku, zyskała światową sławę.

Historia życia Leni Riefenstahl oraz wpływu, jaki wywarła na niemiecką kulturę i społeczeństwo, jest kluczem do zrozumienia mechanizmów manipulacji, z którymi obecnie ponownie się borykamy. Filmowa analiza jej dziedzictwa i popularności po II wojnie światowej jest jednak czymś więcej niż tylko kulturowo-historycznym ćwiczeniem. Odszyfrowanie jej twórczości oznacza odsłonięcie i zrozumienie istoty propagandy filmowej, co jest niezwykle ważne w świetle jej obecnego odradzania się. Film jest próbą osiągnięcia tego, czego nie udało się dotychczas żadnemu filmowi o Riefenstahl – przedstawienia psychologicznego portretu artystki. Za jego pośrednictwem odsłania się to, co reżyser nazywa „uwodzicielską naturą faszyzmu”.

21 PAŹDZIERNIKA - PORTRET ZDEZORIENTOWANEGO OJCA

Portrait of a Confused Father, reż. Gunnar Hall Jensen, 2025, Norwegia, Francja, 92 min

Gunnar Hall Jensen („Gunnar szuka Boga”, „Cały ten dźwięk”) jest jednym z najbardziej znanych norweskich dokumentalistów. Jako świeżo rozwiedziony pięćdziesięciolatek, próbuje odnowić kontakt ze swoim jedynym synem – Jonathanem, który zniknął z domu bez słowa. Nie wszystko idzie jednak zgodnie z planem. Gunnar, który sam wychował się bez ojca, przez lata filmował syna, rejestrując, jak dorasta i zmienia się z dziecka w chłopca, a następnie w młodego mężczyznę, który marzy o tym, by podbić świat. W miarę, jak stawał się coraz bardziej nieokiełznany, wolny i uparty, dystans między ojcem a synem narastał. Gdy Jonathan dał się uwieść obietnicy sukcesu i łatwych pieniędzy w świecie influenserów i hipermęskości, stracił kontakt z rzeczywistością.

Kręcony przez ponad 20 lat film pokazuje nietypową historię ojca i syna, która przybiera nieoczekiwany i tragiczny obrót. Zamienia się w (auto)portret norweskiego filmowca w największym kryzysie jego życia.

28 PAŹDZIERNIKA - 8 MM CUDOWNYCH LAT

The Super 8 Years, reż. Annie Ernaux, David Ernaux-Briot, 2022, Francja, 60 min

Utkany z filmowych wspomnień portret Annie Ernaux – prozaiczki, feministki, jednej z najważniejszych współczesnych francuskich pisarek, laureatki literackiej Nagrody Nobla w 2022 roku, której powieści zyskały rzeszę oddanych fanów. Film jest subtelną podróżą do rodzinnej pamięci. Został zmontowany z archiwalnych filmów domowych, zarejestrowanych w latach 1972-1981 przez męża Ernaux – Philippe’a, który wszędzie zabiera ze sobą kamerę na 8-milimetrową taśmę. Dzięki narracji samej Annie Ernaux oglądane w filmie materiały archiwalne nabierają nowego znaczenia, a słowa noblistki stają się naszym przewodnikiem po przeszłości. Film jest skarbnicę wiedzy o rodzinie noblistki, a także o kulturze, stylu życia i społecznych aspiracjach burżuazyjnej Francji końca XX wieku. Podróżujemy w czasie przez najważniejsze wydarzenia z życia pisarki: od świąt i rodzinnych rytuałów na francuskich przedmieściach po zagraniczne podróże do Albanii, Egiptu, Hiszpanii i ówczesnego ZSRR. Jesteśmy świadkami momentu ukazania się jej pierwszych książek oraz wchodzenia dorastania synów. Poznajemy najważniejsze polityczne i społeczne wydarzenia tamtych czasów ubarwione komentarzem Ernaux i jej syna Davida, który prowadzi nas przez dekady i – podobnie jak literatura – pozwala nadać sens tajemniczej przeszłości oraz niepewnej przyszłości.

4 LISTOPADA - KRET W KOREI

The Mole: Undercover in North Korea, reż. Mads Brügger, 2020, Norwegia, Dania, Wielka Brytania, Szwecja, 124 min

Nawet najlepszy hollywoodzki scenarzysta by tego nie wymyślił. 10 lat temu do Madsa Brüggera („Ambasador”, „Kto zabił sekretarza generalnego ONZ?”), przyszedł niejaki Ulrich Larsen, bezrobotny szef kuchni utrzymujący się z renty, który oznajmił mu, że chce szpiegować wewnątrz struktur powiązanych z Koreą Północną. W ciągu kolejnej dekady Larsen infiltruje The Korean Friendship Association (KFA), organizację sprzyjającej reżimowi Kim Dzong Una. Udaje mu się zdobyć zaufanie jej przywódców, dzięki czemu odkrywa szokujące fakty - no bo czy wiedzieliście, że Korea Północna jest światowym producentem broni i narkotyków? Larsen jedzie w delegację do Pyongyang, a następnie trafia na wyspę w… Ugandzie, gdzie Koreańczycy przekonują jego oraz podstawionego przez Brüggera fałszywego inwestora z Danii, że pod wodą można zbudować fabrykę produkującą broń i narkotyki, pod przykrywką tworzenia luksusowego kompleksu hotelowego. Przez cały ten czas towarzyszą im kamery (ukryte i jawne również).

„Kret w Korei” ma strukturę dwóch odcinków 60 min. Ogląda się je niczym rasowy thriller. Niestety nie ma w nich cienia fikcji.

18 LISTOPADA - NIEWINNOŚĆ

Innocence, reż. Guy Davidi, 2022, Izrael, Dania, Finlandia, Islandia, 101 min

Gdy masz 17 lat ostatnią rzeczą, o której marzysz, jest służba wojskowa. W Izraelu jest ona jednak obowiązkowa. Film przedstawia proces militaryzacji izraelskiego społeczeństwa, które od kołyski poddane jest działaniom PR-owym armii. Bohaterkami i bohaterami filmu są młodzi ludzie, którzy przeciwstawili się presji społecznej i administracyjnej. Narrację filmu tworzą ich wzruszające pamiętniki, rodzinne wideo i nagrania ze służby wojskowej, której wielu nie wytrzymuje, bo jest wbrew ich przekonaniom i wyznawanym wartościom. Nie wszyscy wrócą do domu. Film opowiada o indywidualnych i społecznych kosztach militaryzacji społeczeństwa i ostrzega przed ich skutkami.

25 LISTOPADA - SAKAWA

Sakawa, reż. Ben Asamoah, 2018, Belgia, Holandia, 81 min

Otwarcie twardych dysków i uzyskanie dostępu do zdjęć i danych osobistych ich byłych właścicieli to stosunkowo prosta sprawa. W internecie prawie każdego można oszukać, znając imię, nazwisko i adres. Młoda matka z Ghany ze zdumieniem patrzy na amerykańską ulicę, którą wyklikała w Google Maps w ciągu kilku sekund – to Ama, należąca do grona ghańskich internetowych oszustów zwanych Sakawa. Łączą oni współczesne oszustwa internetowe z tradycyjnymi afrykańskimi rytuałami wudu.

Oszukują głównie obcokrajowców, szczególnie z Europy. Mają na to łatwe wytłumaczenie. Kraje europejskie okradały Afrykę z zasobów takich jak złoto, boksyt, kobalt, diamenty przemysłowe, fosforowe, skały, metale z grupy platynowców, wermikulit, czy cyrkon. A teraz oni – oszuści z Sakawy odbijają to sobie z nawiązką. Kradnąc pieniądze z Europy, postrzegając to jako akt zadośćuczynienia za popełnione na nich wcześniej kolonialne zbrodnie. W ubogiej Ghanie to jeden ze skutecznych sposobów na przetrwanie i poradzenie sobie z wszechobecnym bezrobociem. Brak skrupułów nie razi tu nikogo. Ile współczucia można się spodziewać po kimś, kto co tydzień musiał kupować rybę o wartości 250 euro dla swojego szefa, podczas gdy sam zarabiał zaledwie 12 euro miesięcznie?

2 GRUDNIA - ZJADANIE ZWIERZĄT

Eating Animals, reż. Christopher Quinn, 2017, USA, 94 min

Film opowiada o początkach końca hodowli przemysłowej. Wyprodukowany z udziałem Natalie Portman i pisarza Jonathana Safrana Foera jest adaptacją jego słynnej książki pod tym samym tytułem, która stara się znaleźć odpowiedź na to istotne pytanie, ukazując, że hodowla przemysłowa to najgorsza rzecz, jaką ludzie kiedykolwiek zrobili zwierzętom.

Reżyserowi udało się dostać z ukrytą kamerą do ściśle chronionych zakładów przetwórstwa żywności i ukazać, co dzieje się za ich zamkniętymi drzwiami.  Oglądamy przerażające warunki, w jakich żyją zwierzęta i atmosferę, jaka towarzyszy ich zabijaniu. Poznajemy również historię kilku rolników, którzy świadomie zdecydowali się odrzucić koncepcję hodowli przemysłowej i tym samym wytworzonych w ten sposób towarów na rzecz powrotu do korzeni. Film przedstawia znaną nam wszystkim alternatywę, czyli tradycyjny sposób hodowli zwierząt, negując tym samym stosowane przez ostatnie dekady praktyki w tym zakresie. Doprowadziły one do zanieczyszczenia środowiska i negatywnego wpływu na nasze zdrowie i spowodowały, że tak naprawdę wszyscy jesteśmy dziś współwinni nieludzkiego traktowania zwierząt.  

Patrząc na koszty, jakie ponieśliśmy przez zdominowanie rynku spożywczego przez koncerny przemysłowe zaprogramowane na tanie karmienie mas, film pokazuje przyszłość, w której tradycyjne rolnictwo nie jest już wcale odległym wspomnieniem, ale jedyną możliwą drogą rozwoju dla ludzkości.

9 GRUDNIA - SPÓJRZ MI W OCZY

Look Into My Eyes, reż. Lana Wilson, 2024, USA, 108 min

Jeśli ktoś zadaje sobie pytanie, czy możliwe jest obcowanie z zaświatami, ten film studia A24 nie pozostawia złudzeń. Ani przez chwilę reżyserka (znana z filmu o Taylor Swift „Miss Americana”) nie próbuje nas przekonać, że siedmioro jasnowidzów_ek, których poznajemy na spotkaniach z klientami oraz w scenach z życia prywatnego, ma tę nadprzyrodzoną „moc”. To, co na pewno doskonale potrafią, to usiąść naprzeciw kogoś, kogo nie znają i przekazać mu jasną oraz często pomocną refleksję na temat największych nawet zmartwień. Co sprawia, że ludzie płacą za ich usługi? To pytanie wisi w powietrzu.

Queerowa Per Erik Borja wprost przyznaje, że nie wierzy w pełni w to, co mówi. Inna z jasnowidzek tłumaczy, że czasami wydaje jej się, że uzdrowienia najbardziej potrzebują sami uzdrowiciele. Cała siódemka interesuje się sztukami performatywnymi, w tym filmem, a niektórzy nawet występują w nim zawodowo. Czy wizyta u medium rzeczywiście tak bardzo różni się od seansu w kinie?

16 GRUDNIA - ŚWIAT PO PRACY

After Work, reż. Erik Gandini, 2023, Szwecja, Norwegia, Włochy, 81 min

W Kuwejcie każdy ma prawo do pracy, więc w niektórych miejscach na jednym stanowisku zatrudnionych jest 20 osób, które przychodzą do pracy tylko po to, żeby w niej być. Z wykonywaniem konkretnych zadań nie ma to nic wspólnego. W Korei Południowej pracuje się tak dużo, że wprowadzono tam nawet politykę wyłączania komputerów pod koniec dnia, żeby pracownicy nie mogli już dłużej pracować. 14-godzinny dzień pracy to w tym kraju norma i oznaka szacunku. Z kolei w Stanach Zjednoczonych co roku pracownicy rezygnują z ponad 500 milionów godzin urlopu z obawy o utratę pracy. Tymczasem roboty są już gotowe do przejęcia większości wykonywanych przez człowieka zadań, co w efekcie uczyni nas bezrobotnymi.

Wiele zmieniło się od czasu, gdy grupa purytańskich księży wynalazła w XVII wieku pojęcie etyki pracy. W XXI wieku samo pojęcie „pracy” pod wieloma względami się rozpada. To idealna sytuacja dla szwedzkiego mistrza kina dokumentalnego Erika Gandiniego, który podróżuje po całym świecie i wnikliwie, z egzystencjalnym humorem bada, co oznacza dziś słowo „praca” i czy w ogóle ma ono jeszcze dla nas jakieś znaczenie.

13 STYCZNIA - LOMBARD

The Pawnshop, reż. Łukasz Kowalski, 2022, Polska, 75 min

Poruszająca, pełna szalonego humoru opowieść o ludziach, którzy walczą o przetrwanie, pomagając jednocześnie bardziej potrzebującym.

Jola i Wiesiek to para w życiu i biznesie z Bytomia. Wraz z trójką swoich pracowników prowadzą prawdopodobnie największy lombard w Europie. Czas jego świetności minął jednak wraz z zamknięciem okolicznych kopalni i szerzącym się w mieście bezrobociem. Pozbawieni środków do życia mieszkańcy „polskiego Detroit” znoszą pod zastaw coraz bardziej absurdalne i bezużyteczne przedmioty. Upadającemu biznesowi nie pomagają ani szalone, marketingowe pomysły Wieśka, ani tym bardziej czułe serce Joli, która klientów wspiera nie tylko dobrym słowem, ale i gorącą zupą czy ciepłym kożuchem. Choć lombard przynosi straty, to staje się ważnym centrum życia lokalnej społeczności. Wkrótce jednak znajduje się na krawędzi bankructwa, a związek Joli i Wieśka zostaje wystawiony na próbę. W obliczu nadciągającej katastrofy, właściciele podejmą ostatnia próbę ratowania biznesu i miłości.

20 STYCZNIA - NIE NA MIEJSCU

Matter Out of Place, reż. Nikolaus Geyrhalter, 2022, Austria, 107 min

Czy rozmaite metody pozbywania się śmieci mogą stanowić dobry temat dla filmu? Tak, jeśli zabiera się za to austriacki reżyser Nikolaus Geyrhalter. Najwyższa jakość zdjęć i dźwięku pozwalają przenieść się do odległych zakątków globu: do alpejskich kurortów, rajskich Malediwów, Nepalu i na koniec na pustynię w Nevadzie, podczas Festiwalu Burning Man. Patrząc, jak ludzie w tych miejscach pozbywają się odpadów, poznajemy lepiej naszą naturę początku XXI wieku i jej wpływ na planetę. Ten zadziwiająco piękny film, nagradzany na wielu filmowych festiwalach, wprowadza publiczność w dysonans, który długo z nią pozostaje. Angielski tytuł filmu „Matter out of Place” jest naukowym określeniem przedmiotu, który nie powinien się w danym miejscu znajdować. Film, pokazuje piękno naszej planety, jednocześnie uświadamiając, że trudno już znaleźć na niej miejsce, które nie byłoby zaśmiecone.